فیلم Fort Apache 1948

آیا پرسشی هست؟ «فورت آپاچی» نخستین فیلم از آنچه بعدها سه‌گانه‌ی سواره‌نظام ارتش آمریکاِ جان فورد نامیده شد است. مثل دو قسمت دیگرِ این سه‌گانه (She Wore a Yellow Ribbon و Rio Grande)، این فیلم هم براساس داستانی کوتاه از جیمز وارنر بله نوشته شده است. قرار بود فیلم رنگی ساخته شود، اما در نهایت سیاه‌وسفید شد و فورد باز هم از لوکیشن‌های باشکوه درهٔ مونومنت...

آیا پرسشی هست؟ «فورت آپاچی» نخستین فیلم از آنچه بعدها سه‌گانه‌ی سواره‌نظام ارتش آمریکاِ جان فورد نامیده شد است. مثل دو قسمت دیگرِ این سه‌گانه (She Wore a Yellow Ribbon و Rio Grande)، این فیلم هم براساس داستانی کوتاه از جیمز وارنر بله نوشته شده است. قرار بود فیلم رنگی ساخته شود، اما در نهایت سیاه‌وسفید شد و فورد باز هم از لوکیشن‌های باشکوه درهٔ مونومنت به‌طرزی ستایش‌برانگیز بهره برد. قصه عمدتاً حول اختلاف میان دو جناح در درون یک ارتش می‌چرخد: از یک سو سرگرد سِپُروِتنانت اوون تِرزدی (با بازی هنری فوندا)، که سختگیر، مقید به قواعد و نسبت به سرخ‌پوستان ناآگاه و خصمانه است؛ و از سوی دیگر کاپیتان کربی یورک (جان وین)، که برخوردش با زیردستانش نرم‌تر است و نسبت به مردم بومی دانا و محترمانه رفتار می‌کند. تراژدی‌پسندی و نخبه‌گراییِ ترازدی باعث می‌شود او هر طور شده جلوی پیوند در حال رشدِ دخترش فیلادلفیا (شرلی تمپل) با لیفتنانت او’روُرک (جان اگر) را بگیرد، خانوادهٔ سادهٔ او’روُرک را شایستهٔ وصلت با دخترش نمی‌داند. همهٔ این تنش‌ها در یک پادگان دورافتاده رخ می‌دهد، که خودِ ترازدی از فرستاده شدن به آنجا ـ به‌جای مکانی که فرصتی برای افتخارآفرینی داشته باشد ـ ناخشنود است. فورد در این فیلم نگاه جالبی هم به زندگی زنان در پادگان نشان می‌دهد: در حالی که مردان مشغول امور نظامی‌اند، زنان باید حتی در برابر نادانی و حماقت، رفتار مؤدبانه و «خانم‌وار» خود را حفظ کنند. فورد بخش قابل‌توجهی از فیلم را به آداب نظامی، رده‌بندیِ مقامات و جایگاه اجتماعی اختصاص می‌دهد. این فیلم یکی از همدردانه‌ترین آثار او نسبت به سرخ‌پوستان است؛ این‌جا آپاچی‌ها با رهبری خردمند و خُرده‌نفسِ کوچیس به‌عنوان ضدقهرمان نشان داده نشده‌اند، بلکه قربانی توطئه‌ای هستند که عامل نفرت‌انگیز امور بومی، میچم (گرنت ویذرز)، برمی‌انگیزد. این خط روایی ما را به سی دقیقهٔ پایانی باشکوه فیلم می‌رساند. سکانس‌های اکشنِ فورد همیشه چشمگیرند، اما برداشت پایانی او است که تأثیری ماندگار برجای می‌گذارد: استادِ روایت، افسانه‌های غرب و نیاز به قهرمانان را با دقت بررسی می‌کند—غذای قابل تامل برای اندیشه. «فورت آپاچی» الهاماتی از غفلتِ جورج آرمسترانگ کاستر می‌گیرد و آن را با هوشمندی، طنز و مناظری پانورامیک عرضه می‌کند. امتیاز: 8.5/10 به‌نظرم این یکی بهترین اثرِ سه‌گانهٔ سواره‌نظام جان فورد است. هنری فوندا در نقش سرهنگی شریف اما غرق در شرایطِ فراتر از درکِ خود فوق‌العاده است؛ او جای جان وینِ باتجربه‌تر در پادگانی فرسوده را می‌گیرد و خیلی زود اوضاع پیچیده می‌شود. جان اگر و شرلی تمپل یک خط داستانی عاشقانهٔ خوشایند فراهم می‌کنند: لیفتنانتی کم‌تجربه، فرزند استوار ارشد (وارد باند) و دخترِ فرمانده که علیرغم مخالفت‌های والدین از دو جهت، عاشق یکدیگر می‌شوند. فیلم‌برداری همان‌طور که انتظار می‌رود، خیره‌کننده است؛ بازیگران چون جورج اُبراین، پدرو آرمن‌داریز، دیک فوران و غیرقابل‌تقلیدِ ویکتور مک‌لاکلن نقش‌های برجسته و گاه طنزی را ایفا می‌کنند که به فیلم‌نامهٔ محکم و گاه پراکندۀ فرانک ناگنت جان می‌بخشد. فورد تا آخر حس واقعی خطر را میان دو بازیگر اصلی و میان آن‌ها و آپاچی‌ها حفظ می‌کند تا به پایانی شجاعانه رسید. فیلم به‌خوبی تاب آورده و به شکلی ظریف اما روشن به رفتار وحشتناکِ نسبت به قبایل بومی آمریکا در دورهٔ گسترش سرزمین‌های آمریکا اشاره می‌کند.