فیلم The Martian 2015

نقد فیلم «مریخی» (The Martian, 2015) ریدلی اسکات دوباره در حوزه‌ای کار می‌کند که به آن تسلط دارد: علمی‌تخیلی‌ای که با خیال‌پردازی‌های رنگارنگ و شکوه بصری پیوند خورده و در عین حال جنس انسانی و کنجکاوی علمی را کنار هم می‌نشاند. او مثل آثار پیشینش—از «بیگانه» و «بلید رانر» تا «پرومتئوس»—فضایی وزین، تماشایی و پراندیشه برای «مریخی» فراهم کرده است: ترکیبی از شگفتی بصری، کنجکاوی انسان‌شناسانه،...

نقد فیلم «مریخی» (The Martian, 2015) ریدلی اسکات دوباره در حوزه‌ای کار می‌کند که به آن تسلط دارد: علمی‌تخیلی‌ای که با خیال‌پردازی‌های رنگارنگ و شکوه بصری پیوند خورده و در عین حال جنس انسانی و کنجکاوی علمی را کنار هم می‌نشاند. او مثل آثار پیشینش—از «بیگانه» و «بلید رانر» تا «پرومتئوس»—فضایی وزین، تماشایی و پراندیشه برای «مریخی» فراهم کرده است: ترکیبی از شگفتی بصری، کنجکاوی انسان‌شناسانه، شوخ‌طبعی تکنیکی و حال‌وهوای سورئال تجربه علمی‌تخیلی. فیلم اقتباسی از رمان پرفروش اندی ویر است و کارگردانی منظم اسکات همراه با چشم‌انداز جاه‌طلبانهٔ فیلم‌نامه‌نویس درو گادارد توانسته بخش اعظمِ جذابیت کتاب را به شکل قانع‌کننده و فکری به پرده بیاورد. کلیت طرح خیلی بدیع نیست—سیا‌هیِ تنهایی و تلاش برای بقا داستانی آشناست—اما «مریخی» در پرداخت این موضوع و در ترسیم کشمکش‌های فردیِ درونِ یک انسانِ تنها با عزم و تردید، موفق عمل می‌کند. خلاصهٔ داستان: در مأموریت اکتشافی روی مریخ، طوفانی ناگهانی تیم را وادار به ترک اردوگاه می‌کند و یکی از اعضا، مارک واتنی (با بازی مت دیمون)، در اثر حادثه‌ای جدا افتاده و تصور می‌شود کشته شده است. اما او زنده می‌ماند و باید با تکیه بر مهارت‌هایش به‌عنوان گیاه‌شناس و با امکانات محدود، مسیری برای بقای طولانی‌مدت روی سیارهٔ خشک و خطرناک پیدا کند. بخش عمده‌ای از فیلم پیگیری تلاش‌های واتنی برای تهیهٔ غذا، تعمیر تجهیزات و ثبت روزانهٔ ویدئوییِ افکار و احساساتش است؛ در کنار این، در زمینِ زمین تیم ناسا با اطلاع از احتمال زنده‌بودن او به‌سرعت مجبور به طراحی نقشهٔ نجات می‌شود، روندی که با رقابت‌های سیاسی، کنترلِ جنبه‌های روابط عمومی و تصمیمات دشوار همراه است. نکات مثبت: مت دیمون نقش اصلی را بسیار خوب حمل می‌کند؛ شخصیتش قابل همذات‌پنداری است و ترکیب طنز خوددار و عزم فنی‌اش فیلم را زنده نگه می‌دارد. فیلم برخلاف برخی آثار علمی‌تخیلی، روی جزئیات علمی و فنّی تمرکز دارد—از محاسبات و مقررات ناسا تا شیوه‌های تأمین غذا و زمان‌بندیِ پیچیدهٔ عملیات—که برای مخاطبان علاقه‌مند به واقع‌گرایی فضایی جذاب است. جلوه‌های بصری چشم‌گیر، تدوین موسیقی گسترده و بازیِ جمعیِ گروه بازیگران فرعی (جسیکا چستین، جف دنیلز، شاون بین، چیوتل اجیوفور و دیگران) به فیلم وزن و انسجام می‌بخشد. ریتمِ فیلمِ طولانی‌تر هم معمولاً جذب‌کننده است و در بخش‌هایی که تمرکز روی ابتکارِ واتنی است، فیلم واقعاً مؤثر و هیجان‌انگیز می‌شود. نکات منفی: فیلم در چند جا به کلیشه‌ها و قواعد هالیوودی تن می‌دهد و بعضی صحنه‌ها پیش‌بینی‌شدنی‌اند—از اتفاقِ طوفان اولیه تا روند کشف زنده‌بودن واتنی و ورودِ شخصیتِ آشنای «دست‌اندازِ اداری-سیاسی» که صرفاً برای ایجاد تضاد دراماتیک آمده است. علاوه بر این، چندین نافرمانی علمی و خطاهای منطقی در فیلم به چشم می‌آیند که برای مخاطبی که دنبال واقع‌گرایی بیشتر است آزاردهنده خواهد بود: نحوهٔ حرکت و شیفت زمین‌نشین در طوفان، برخی راه‌حل‌های فنی ساده‌انگارانه (مثلاً تکیهٔ زیاد به چسب و پلاستیک) و چند صحنه که از نظر فیزیک یا زیست‌فناورانه مشکل‌دار به نظر می‌رسند. در بخش‌های نهایی نیز گاهی راه‌حل‌ها به‌طرز راحت و پیش‌پاافتاده‌ای فراهم می‌شود که حسِ باورپذیری را کم می‌کند. جمع‌بندی: «مریخی» فیلمی سرگرم‌کننده، خوش‌ساخت و هوشمندانه است که ترکیبی از تعلیق، طنز و تأملِ علمی را ارائه می‌دهد. اگرچه از نظر علمی بی‌نقص نیست و گاه تحلیل‌پذیریِ داستانی دارد، اما بازیِ خوب مت دیمون، ایدهٔ جذابِ بقا با تکیه بر دانش و جلوه‌های بصری چشم‌گیر، آن را به تجربه‌ای دیدنی برای علاقه‌مندان به فیلم‌های علمی‌تخیلی واقع‌گرایانه تبدیل کرده است. به‌ویژه برای کسانی که از آثاری مثل «زندگی دریانورد» یا «گرانش» لذت برده‌اند، «مریخی» ارزش دیدن دارد. کارگردان: ریدلی اسکات بر اساس رمان: اندی ویر بازیگران اصلی: مت دیمون، جسیکا چستین، جف دنیلز، شاون بین، چیوتل اجیوفور، کریستن ویگ و دیگران مدت‌زمان: حدود 2 ساعت و نیم