بیوگرافی
ادوارد تلر (مجارستانی: Teller Ede؛ 15 ژانویه 1908 – 9 سپتامبر 2003) فیزیکدان نظری مجارستانی-آمریکایی بود که بهطور عامیانه به «پدر بمب هیدروژنی» شناخته میشد (نگاه کنید به طرح تلر–اُلام)، هرچند او این عنوان را نپسندید و آن را بیسلیقگی میدانست. در طول زندگیاش، تلر هم بهخاطر توانایی علمیاش و...
ادوارد تلر (مجارستانی: Teller Ede؛ 15 ژانویه 1908 – 9 سپتامبر 2003) فیزیکدان نظری مجارستانی-آمریکایی بود که بهطور عامیانه به «پدر بمب هیدروژنی» شناخته میشد (نگاه کنید به طرح تلر–اُلام)، هرچند او این عنوان را نپسندید و آن را بیسلیقگی میدانست. در طول زندگیاش، تلر هم بهخاطر توانایی علمیاش و هم بهخاطر روابط بینفردی دشوار و شخصیت دمدمیمزاج شناخته میشد.
تلر که در 1908 در مجارستان متولد شد، در دههٔ 1930 به ایالات متحده مهاجرت کرد، و یکی از بسیاری از بهاصطلاح «مریخیها» بود، گروهی از دانشمندان مجارستانی برجستهٔ مهاجر. او کمکهای متعددی به فیزیک هستهای و مولکولی، طیفسنجی (بهویژه اثر یان–تلر و اثر رنر–تلر) و فیزیک سطح کرد. توسعهٔ او بر نظریهٔ فروپاشی بتای انریکو فرمی، بهصورت گذارهای گاموف–تلر، سنگبنای مهمی در کاربرد آن فراهم آورد، در حالی که اثر یان–تلر و نظریهٔ بروناور–امت–تلر (BET) شکل اولیهٔ خود را حفظ کرده و همچنان از ارکان فیزیک و شیمی هستند. تلر همچنین به نظریهٔ توماس–فرمی، پیشدرآمد نظریهٔ تابعی چگالی که ابزاری استاندارد و مدرن در معالجهٔ مکانیک کوانتومی مولکولهای پیچیده است، کمک کرد. در 1953، همراه با نیکولاس متروپولیس، آریانا روزنبلوت، مارشال روزنبلوت و همسرش آگوستا تلر، تلر همنویسندهٔ مقالهای شد که نقطهٔ شروع استانداردی برای کاربردهای روش مونتکارلو در مکانیک آماری و ادبیات مونتکارلو زنجیرهٔ مارکف در آمار بیزی بهشمار میآید.
تلر از اعضای اولیهٔ پروژهٔ منهتن بود و مأمور توسعهٔ اولین بمب اتمی بود. او تلاش جدیای برای توسعهٔ نخستین سلاحهای مبتنی بر همجوشی نیز انجام داد، اما این تلاشها تا پس از جنگ جهانی دوم به تعویق افتاد. او همبنیانگذار آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور بود و سالها هم مدیر و هم معاون مدیر آن بود. پس از شهادت منفی بحثبرانگیزش در جلسهٔ امنیتی اوپنهایمر که علیه رئیس پیشینش در آزمایشگاه لاسآلاموس، جی. رابرت اوپنهایمر، برگزار شده بود، تلر از سوی بخش بزرگی از جامعهٔ علمی طرد شد.
تلر همچنان از دولت آمریکا و نهادهای پژوهشی نظامی حمایت مییافت، بهویژه بهخاطر طرفداریاش از توسعهٔ انرژی هستهای، داشتن زرادخانهٔ هستهای قوی و برنامهٔ آزمایش هستهای گسترده. در سالهای پایانی، او بهویژه بهخاطر حمایت از راهحلهای فناورانهٔ بحثبرانگیز برای مسائل نظامی و مدنی شناخته شد، از جمله طرحی برای حفر یک بندر مصنوعی در آلاسکا با استفاده از مواد منفجرهٔ ترمونکلئری (همجوشی هستهای) در آنچه «پروژهٔ چاریوت» نامیده میشد، و همچنین حمایت از ابتکار دفاع استراتژیک رونالد ریگان. تلر دریافتکنندهٔ جوایز متعددی از جمله جایزهٔ انریکو فرمی و جایزهٔ آلبرت اینشتین بود. او در 9 سپتامبر 2003 در استنفورد، کالیفرنیا، در سن 95 سالگی درگذشت.
نمایش بیشتر
