مستند The Look of Silence 2014

جاشوا اوپن‌هایمر نقش تعیین‌کننده‌ای در ارائه یکی از دلخراش‌ترین و قلب‌شکن‌ترین مستندهای سال ۲۰۱۳، «عمل کُشی» (The Act of Killing)، داشت. این فیلم به‌حق به‌خاطر حقیقت تکان‌دهنده و افشاگری‌هایش نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد. «عمل کُشی» به روایت‌های هولناکِ مربوط به نسل‌کشی سال ۱۹۶۵ در اندونزی، که بیش از یک میلیون نفر را با برچسب «کمونیست» به قتل رساند، می‌پرداخت. اوپن‌هایمر در «نگاه سکوت» (The Look...

جاشوا اوپن‌هایمر نقش تعیین‌کننده‌ای در ارائه یکی از دلخراش‌ترین و قلب‌شکن‌ترین مستندهای سال ۲۰۱۳، «عمل کُشی» (The Act of Killing)، داشت. این فیلم به‌حق به‌خاطر حقیقت تکان‌دهنده و افشاگری‌هایش نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد. «عمل کُشی» به روایت‌های هولناکِ مربوط به نسل‌کشی سال ۱۹۶۵ در اندونزی، که بیش از یک میلیون نفر را با برچسب «کمونیست» به قتل رساند، می‌پرداخت. اوپن‌هایمر در «نگاه سکوت» (The Look of Silence) پی‌آمدی هوشمندانه و تکان‌دهنده بر آن تراژدی عظیم عرضه می‌کند؛ فیلمی آکنده از بینش و ویرانگری عاطفی که همان طعنهٔ بدبینانه و ناباوریِ دیده‌شده در «عمل کُشی» را بازتولید می‌کند، اما این بار رویکردی شخصی‌تر و فردمحور دارد. تمرکز فیلم به‌جای نمایش نابودی دسته‌جمعی، بر سرنوشت یک خانواده و به‌ویژه یکی از قربانیان، راملی روکون، و خانواده‌اش است که با فقدانی بی‌معنی و از دست‌دادن عشق و زندگی روبه‌رو شده‌اند. «نگاه سکوت» از آن مستندهای نادرِ دنباله‌محوری است که با وجود پیوندش به اثر پیشین، تأثیر روان‌شناختی مستقلی بر تماشاگر می‌گذارد. هرگاه انسانیتِ در معرض خطر به تصویر کشیده شود، خشم و همدردی تماشاگر فوراً برانگیخته می‌شود؛ اوپن‌هایمر در این فیلم بار دیگر درد، کینه و سرخوردگی را با قدرتی متقاعدکننده بازمی‌کاود. در «نگاه سکوت»، اوپن‌هایمر به پشیمانی‌ها و خشم خاموشِ پس از قتل sadistic (سادیستی) راملی می‌پردازد و توجه کامل را به برادر چشم‌پزشکِ مقتول، آدی، معطوف می‌کند. آدی که هنگامِ قتلِ برادرش پنجاه سال پیش هنوز متولد نشده بود، مأموریتی حساب‌شده را آغاز می‌کند: از طریق معاینات بینایی با شکنجه‌گرانِ برادرش روبه‌رو شود. آدی درمی‌یابد که جلادانِ راملی به‌طرز تأسف‌باری به کارِ خود، یعنی گرفتن جان او، افتخار می‌کرده‌اند. شوکه‌کننده‌تر آن است که این قاتلان مسن اکنون به‌عنوان قهرمانان مورد تکریم‌اند و جسارتِ زندگی در میان مردمی را دارند که زمانی احتمالاً آن‌ها را نابود می‌کردند. طبیعی است که پس از چنین فجایعی بازماندگان و شهروندان سکوت اختیار کنند؛ اما کنش بی‌ادعۀ آدی در مواجهه با قاتلانِ راملی به‌همین دلیل رادیکال به‌نظر می‌رسد، چرا که او جرات می‌کند از منظر معاینات چشم، به‌چشمِ حاملانِ شرارت بنگرد. اینکه آدی حقیقت را طلب می‌کند و عملاً و استعاری از پشت نگاهِ قاتلانِ سرد و بی‌رحم عبور می‌کند، کاری نامتعارف و چالش‌برانگیز است. با پرسش از انگیزه‌های این هیولاهای سالخورده برای خاموش‌کردنِ شمارِ بیشمار رنج‌دیدگان، آدی به رازِ جنایت‌ها نزدیک می‌شود و هم‌زمان شاهد لذت‌گرفتنِ تحریف‌شدهٔ خاطراتی است که این مراجعینِ درمانگاهش بازگو می‌کنند. اما این سؤال مانده است: آیا آدی در جست‌وجوی حقیقت پیرامون مرگ برادرش و دیگر جان‌باختگان چنین ویرانگریِ ساختگی به چیزی دست یافت؟ متأسفانه به‌نظر می‌رسد هیچ پشیمانی یا دادخواهی واقعی برای دل‌شکستگیِ کسانی که در این یأس از دست رفته‌اند، وجود ندارد. اوپن‌هایمر نیز شجاعتِ کنجکاوانه‌ای از خود نشان می‌دهد. گفتگوهای او با والدین سالخورده و ضعیفِ راملی، از تلخی و بی‌اعتناییِ همیشگیِ آن‌ها نسبت به کشوری حکایت دارد که چشم بر این نمایش تاریخی وحشت بسته و بابت از دست‌رفتنِ فرزندشان هیچ ابراز تأسف سیاسی نکرده است. همچنین اوپن‌هایمر به‌طرزی مستقیم با قاتلان راملی روبه‌رو می‌شود؛ قاتلانی که با لذتِ غم‌انگیزی به یادِ کشتنِ فردی می‌افتند که برای آن‌ها تنها یک کار قراردادی و «چشم‌برق‌زدن» ارزش داشته است. «نگاه سکوت» اثبات می‌کند که عملِ توبه در هیچ جدول بیناییِ این عناصرِ هراس‌انگیز جامعه وجود ندارد؛ کسانی که با لجبازی از دیدن زشتیِ ضدانسانیت حتی از پشتِ لنزهای تازه امتناع می‌کنند. این فیلم، با تأملی عمیق و تکان‌دهنده، نشان می‌دهد که مواجهه با حقیقت و جست‌وجوی عدالت در برابرِ فراموشی سازمان‌یافته و بی‌تفاوتیِ جمعی تا چه اندازه دشوار و ضروری است.