فیلم The Book of Eli 2010

کتاب ایلی در نگاه اول موضوع چندان هیجان‌انگیزی ندارد: جهانی پسا‌آخرالزمانی، تک‌افتاده‌ای که برای حفظ اندک خوبی‌های باقی‌مانده می‌جنگد، دختری جوان و ساده‌دل که به‌اجبار زیر پر و بالش گرفته می‌شود و البته شرور قصه. این کلیشه‌ها در فیلم‌های زیادی دیده شده‌اند، اما وقتی دو بازیگر بزرگ مثل دنزل واشینگتن و گری اولدمن روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، انتظار تماشای چیزی خاص می‌رود — و ایلی...

کتاب ایلی در نگاه اول موضوع چندان هیجان‌انگیزی ندارد: جهانی پسا‌آخرالزمانی، تک‌افتاده‌ای که برای حفظ اندک خوبی‌های باقی‌مانده می‌جنگد، دختری جوان و ساده‌دل که به‌اجبار زیر پر و بالش گرفته می‌شود و البته شرور قصه. این کلیشه‌ها در فیلم‌های زیادی دیده شده‌اند، اما وقتی دو بازیگر بزرگ مثل دنزل واشینگتن و گری اولدمن روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، انتظار تماشای چیزی خاص می‌رود — و ایلی در این زمینه کم نمی‌گذارد. دنزل واشینگتن در نقش ایلی همان مرد سخت و زمختی را نشان می‌دهد که بلحاظ اخلاقی خوب است اما بی‌رحمانه عمل می‌کند؛ کسی که اگر در راهش بایستی، می‌تواند با سردی چند عضو بدنت را قطع کند، اما در عمق وجودش انسانیتی باقی مانده است. این گرما و کاریزمای او حتی وقتی تمام صورتش را از زخم پوشانده باشد، از چشم‌ها و رفتار او مشخص است. گری اولدمن هم در نقش یک آنتاگونیست بی‌رحم خوش درخشیده است: رئیس شهری کوچک، صاحب بار، مردی فاسد که به‌طرز لذت‌بخشی پلید و بی‌رحم است. اجرای اولدمن بار دیگر نشان می‌دهد که او ظرفیت بازی در نقش‌های سنگین و نفرت‌انگیز را دارد. در کنار این‌ها، میلا کونیس در ابتدا ممکن است تردید ایجاد کند—خصوصاً اگر فقط او را از مجموعه‌های دیگر بشناسید—اما با پیشروی قصه اجرای او قابل‌قبول و باورپذیر می‌شود. از نظر بصری فیلم از ابتدا تا انتها خیره‌کننده است. کنتراست شدید رنگ‌ها، مناظر سوررئال و آسمان‌های روشن در برابر تاریکی صحنه‌ها فضایی سنگین و وهم‌آلود خلق می‌کنند که خشکی، تشنگی و قحطی را ملموس می‌سازد. فضای غربیِ شهری کوچک با سالون در مرکز آن این حس را تقویت می‌کند. یکی از ویژگی‌های ارزشمند فیلم، استفاده هوشمندانه از سکوت است: دیالوگ‌ها فقط وقتی به‌ضرورت هستند شنیده می‌شوند و موسیقی هم هر بار فقط برای افزودن ارزش عاطفی به صحنه‌ها به‌کار می‌رود، نه به‌عنوان پرکننده. این فقدان صدا به‌اندازه حضور آن اهمیت دارد و خوب عمل کرده است. ساوندترک اثر اتیکوس راس هم شایستهٔ تحسین است؛ موسیقی‌ای که ترکیبی شگفت‌انگیز از حال‌وهوای ترنت رزنور و تام یورک دارد و به‌خوبی به بار احساسی صحنه‌ها می‌افزاید. با این همه، فیلم کاستی‌هایی هم دارد. ریتم در بخش‌هایی کند و اطلاعات لازم دربارهٔ گذشتهٔ ایلی و کتابش با تأخیر داده می‌شود؛ همین کندی باعث می‌شود گرفتن تصویر کامل از شخصیت و انگیزه‌ها زمان‌بر شود. پرداخت به مبحث مذهبی هم سطحی و تا حدی ناتمام است و پتانسیل‌هایی که آن موضوع می‌توانست ایجاد کند کامل بهره‌برداری نشده‌اند. صحنه‌های اکشن بیشتر به آکروباتیک و نمایش مهارت بدن‌ها می‌پردازند تا به عمق روایت یا کنش‌های دراماتیک. در مجموع، فیلم چندان بدیع نیست، اما در اجرا و ارائهٔ بصری بسیار موفق است. نکتهٔ آخر اینکه فیلم یک پیچش نه‌چندان پیش‌بینی‌شده در پایان دارد که تماشاگر را ترغیب می‌کند دوباره آن را ببیند و با دید تازه‌ای به جزئیات نگاه کند. اگر دنبال یک اثر فرمولی و پر از دیالوگ‌های کلیشه‌ای و جواب‌های آماده هستید، این فیلم ممکن است به‌دردتان نخورد؛ اما اگر از جلوه‌های بصری قوی، بازی‌های محکم (به‌ویژه از واشینگتن و اولدمن)، سکوتِ معنا‌دار و موسیقی تأثیرگذار لذت می‌برید، دیدنِ کتاب ایلی ارزشش را دارد. نهایتاً؛ فیلم شاید نوآورانه‌ترین اثر نباشد، اما زیبا و تأثیرگذار است و ارزش تماشا دارد.