فیلم 12 Monkeys 1995

خیلی خوب؛ تریلر علمی‑تخیلی‌ای با بازی‌های درخشان بروس ویلیس، مادلین استو و برد پیت. کارگردانی تری گیلیام قابل‌توجه است و ریتم فیلم در طول حدود دو ساعت به‌خوبی حفظ می‌شود. امتیاز: 4.0/5 یک فیلم علمی‑تخیلی با داستان مردی که از آینده بازمی‌گردد، با بازی بروس ویلیس و برد پیت در سال 2035 بازماندگان پس از شیوع یک ویروس که اکثر مردم را از بین برده، در زیرزمین...

خیلی خوب؛ تریلر علمی‑تخیلی‌ای با بازی‌های درخشان بروس ویلیس، مادلین استو و برد پیت. کارگردانی تری گیلیام قابل‌توجه است و ریتم فیلم در طول حدود دو ساعت به‌خوبی حفظ می‌شود. امتیاز: 4.0/5 یک فیلم علمی‑تخیلی با داستان مردی که از آینده بازمی‌گردد، با بازی بروس ویلیس و برد پیت در سال 2035 بازماندگان پس از شیوع یک ویروس که اکثر مردم را از بین برده، در زیرزمین زندگی می‌کنند. یک زندانی (بروس ویلیس) برای به‌دست آوردن نمونهٔ اصلی ویروس به گذشته فرستاده می‌شود تا دانشمندان بتوانند درمانی پیدا کنند. مادلین استو، برد پیت، کریستوفر پلامر و دیوید مورس نقش‌های کلیدی دارند. «12 میمون» (1996) شهرت زیادی به‌عنوان یک تریلر علمی‑تخیلی دارد و از نمادهای سینمای دههٔ 90 است. خط داستانیِ بازگشت مردی از آینده بلافاصله یادآور دو فیلم اولِ «ترمیناتور» (1984 و 1991) می‌شود، اما «12 میمون» در مقایسه ضعیف‌تر به‌نظر می‌رسد. این‌طور نیست که دیدنش ارزش نداشته باشد؛ فیلم سرگرم‌کننده است و مادلین استو درخشان ظاهر می‌شود، اما داستان از لحن متزلزل و آشفتگیِ روایی رنج می‌برد و جلوهٔ بصریِ کثیف و یک‌دست آن—که برای سال 2035 منطقی است، اما برای اوایل دههٔ 1990 و 1996 که بیشتر اتفاقات در آن‌ها می‌افتد نامتناسب به‌نظر می‌رسد—باعث می‌شود اثر آن‌طور که می‌توانست جذاب نباشد. مردم از نقش برد پیت زیاد تعریف می‌کنند و او سرگرم‌کننده است، اما این نقش به‌طرز آشکاری شبیهِ خبرنگار عکاسِ دنِس هوپر در «آپوکالیپس ناو» (1979) است، هرچند می‌توان آن را ادای احترام دانست. در هر صورت گاهی بازی پیت برایم قابل‌پیش‌بینی بود، درحالی‌که هوپر در آن نقش به‌طور واقعی ریشه‌دار بود. اگر دنبال این نوع آثار هستید، سه فیلم اول «ترمیناتور» گزینهٔ برترند و حتی بازسازی «روزی که زمین ایستاد» (2008) هم انتخاب بهتری است. این فیلم قابل قبول اما دست‌کم‌گرفته‌شده نیست؛ به‌نظرم بیش‌ازحد تحسین شده است. مدت فیلم: ۲ ساعت و ۹ دقیقه. فیلم‌برداری عمدتاً در اطراف فیلادلفیا و بالتیمور انجام شد؛ برای مثال زندان Eastern State Penitentiary در فیلادلفیا به‌عنوان آسایشگاه فرسوده استفاده شد. نمره: B- فیلم علمی‑تخیلی بسیار خوبی است که شایستهٔ توجه ماست. نمی‌دانستم دقیقاً هنگام پخش اخیرِ فیلم از تلویزیون چه انتظاری داشته باشم، اما تا پایان جذب فیلم شدم، به‌خاطر داستان واقعاً جذب‌کننده و گروه بازیگران خوب که کارشان را عالی انجام دادند. تری گیلیام را خیلی خوب نمی‌شناسم—فقط یک یا دو فیلم از او دیده‌ام—اما کم‌کم دارم با زیباشناسی او آشنا می‌شوم. با این حال، سوررئالیسمی که کارگردان در آن مهارت دارد و فیلمنامهٔ عجیب می‌تواند فهمِ کار را دشوار کند. فیلم با غوطه‌ور کردن ما در جهانی عمیقاً دیستوپیایی آغاز می‌شود، دنیایی که انسانیت تقریباً به‌خاطر یک همه‌گیری از بین رفته است. چون بیماری از ویروسِ هواپخش منتشر شده که عمداً رها شده، بازماندگان به پناهگاه‌های زیرزمینی منتقل شده‌اند. با این حال تکنولوژی پیشرفت کرده و امکان فرستادن «کروناوت‌ها» (سفرکنندگان زمانی) به گذشته را فراهم می‌کند تا نمونه‌های خالص ویروس را به‌دست آورند و از آن برای ساخت واکسن یا دارو استفاده شود. جیمز کول، یک مجرم، در ازای بخشیده شدن جرایمش برای سفر در زمان انتخاب می‌شود. مأموریت او تغییر گذشته و جلوگیری از رهاسازی ویروس نیست؛ حتی اگر خودش چنین بخواهد. مأموریت یافتن عاملان و انتقال اطلاعات به آینده است تا عامل دیگری برای جمع‌آوری نمونه‌ها فرستاده شود. او تنها می‌داند که گروه محیط‌زیستی رادیکالی به نام «ارتش دوازده میمون» مسئول است. به‌طور تصادفی به سال 1990 (به‌جای 1996) فرستاده می‌شود و در یک آسایشگاه روانی فرود آمده، جایی که با جفری گاینزِ مانیک آشنا شده و دل در گرو دکتر رِیلی می‌نهد. فیلم به موضوعات پیچیده‌ای می‌پردازد: سفر در زمان، پارادوکس‌های زمانی، ناتوانی در تغییر گذشته، و حتی جنون، مرز باریک میان واقعیت و تخیل، یا میان سلامت روان و ناپایداری. فیلم دارای جلو و عقب رفتن‌های زمانی متعددی است و باید دقیق باشید، اما چیزی که بیننده را بیش از همه مجذوب می‌کند پایان آن است؛ پایانی عجیب، ناگهانی و گیج‌کننده. من آن را تا حدودی فهمیدم و فکر می‌کنم فقط باید به فیلم دقت کنید تا همه‌چیز روشن شود؛ یک سرنخ این است: چشمان قهرمان و چشمان کودکی که در پایان می‌بینیم دقیقاً یکسان‌اند، و چیزی که او می‌بیند با رویای تکرارشونده‌ای که قهرمان را آزار می‌دهد—رویایی که از آینده می‌آید—کاملاً هم‌خوانی دارد. از بازی برد پیت در این فیلم لذت بردم. بازیگری که معمولاً در نقش‌های دلربا ظاهر می‌شود و از جذابیت طبیعی‌اش بهره می‌برد، اینجا تقریباً نشناسنی است؛ البته جوان‌تر و کم‌تجربه‌تر، اما بی‌نقص. نمی‌دانم این فیلم تا چه اندازه در رشد بازیگری او مؤثر بوده، اما به نظرم برای پیت مفید بوده است. بروس ویلیس هم شایستهٔ ذکر مثبت است؛ او واقعاً گیج به‌نظر می‌رسد و در بسیاری از صحنه‌ها توانسته حس تسلیم شدن شخصیتش در برابر جریان حوادث را منتقل کند، با مقاومتی که هرگاه مأموریتش در خطر است ظاهر می‌شود. اجرای مادلین استو از نظر فنی مثبت است، اما نسبت به دیگران کم‌ترین تازگی و جذابیت را دارد و به‌نسبت متداول‌تر است. از نظر فنی، فیلم بی‌نقص است. گیلیام با زیرکی از دکور و طراحی لباس‌ها استفاده می‌کند و آینده‌ای واقعاً عجیب و غریب خلق می‌کند: آن لباس‌های پلاستیکی محافظ و آن توپ در صحنه‌های بازجویی. دنیایی زشت که هیچ‌کس نمی‌خواهد روزی آن را ببیند. من به‌ویژه فیلم‌برداری و نحوهٔ کارگردانی بر روی تصاویر را دوست داشتم که همه‌چیز را سورئال‌تر و غریب‌تر می‌کند. برای مثال، صحنهٔ راه‌پلهٔ عمارت پدر گاینز هم‌زمان شکوهمند و درعین‌حال هزارتویی و رویایی است. علاوه بر جلوه‌های خوب، موسیقی متن هم بسیار مؤثر است. بروس ویلیس در اوج توانایی‌اش در این فیلم است؛ شخصیت «کول» او به گذشته فرستاده می‌شود تا بفهمد چگونه جهان از ویروسی که تقریباً بشریت را نابود کرد رنج برده است. به او قول رهایی زودهنگام از زندانِ طولانی‌مدت داده شده در صورتی که اطلاعات کافی به‌دست آورد و زنده بازگردد. مشکل این است که او کمی زودتر از زمانِ مقرر فرستاده می‌شود و پیش‌بینی‌های آخرالزمانی‌اش تنها باعث می‌شود او در بیمارستان روانی بستری شود و زیر مراقبت دکتر رِیلی (مادلین استو) قرار گیرد و با گاینزِ بی‌ثبات (برد پیت) دوست شود—کسی که ممکن است در ادامهٔ مأموریت به‌کار بیاید. رِیلی دقیقاً داوطلب کمک نمی‌شود، اما به‌زودی او و کول به گروهی به‌نام «ارتش دوازده میمون» مشکوک می‌شوند و گمان می‌کنند که این گروه ممکن است سرنخ‌هایی دربارهٔ این مصیبت دست‌ساز داشته باشد. فیلمِ تری گیلیام هرگز در یک بُعد باقی نمی‌ماند. به‌تبع، کول شروع به از دست دادن درک از واقعیت می‌کند—توهم می‌بیند، صدا می‌شنود و عموماً شک می‌کند که آیا دیوانه می‌شود یا نه. شاید اثرات سفر در زمان است؟ شاید توطئه‌ای تاریک‌تر در کار باشد؟ ویلیس و استو خوبند، اما درخشان‌ترین نقش را پیت در نقش گاینز دیوانه‌ای ایفا می‌کند که در بیمارستان معرفی می‌شود. می‌توان فهمید که شخصیت او بیشتر از آن‌چه در ابتدا نشان داده می‌شود دارد، و هرچه ماجرا جلو می‌رود این سه شخصیت داستانی پرشتاب را ارائه می‌دهند که گذشته و آینده را در هم می‌آمیزد و پرسش‌هایی دربارهٔ اخلاق انجام عملیات روی حیوانات، آزمایش‌های علمی و پیشرفت‌های تکنولوژیک بی‌قید و بند مطرح می‌کند. اصلاً چرا کسی باید ویروسی این‌چنین قدرتمند و غیرقابل‌بازگشت خلق کند؟ این همان پرسش فیلم است.