فیلم Divergent 2014

شاید بهتر است بگویم از ابتدا که سه‌گانه‌ای که این فیلم از آن اقتباس شده را نخوانده‌ام. با توجه به موضوع، ممکن است اصلاً کتاب‌ها را دوست داشته باشم. اما فیلم؟ به‌نظرم فیلمی متوسط بود. همان‌طور که خلاصه می‌گوید، داستان در آینده‌ای دیستوپیایی می‌گذرد، اما ما واقعاً نمی‌فهمیم چگونه به این وضعیت رسیده‌اند، جز همان توضیح کلی «جنگی رخ داد». جهانِ فیلم ترکیبی عجیب از...

شاید بهتر است بگویم از ابتدا که سه‌گانه‌ای که این فیلم از آن اقتباس شده را نخوانده‌ام. با توجه به موضوع، ممکن است اصلاً کتاب‌ها را دوست داشته باشم. اما فیلم؟ به‌نظرم فیلمی متوسط بود. همان‌طور که خلاصه می‌گوید، داستان در آینده‌ای دیستوپیایی می‌گذرد، اما ما واقعاً نمی‌فهمیم چگونه به این وضعیت رسیده‌اند، جز همان توضیح کلی «جنگی رخ داد». جهانِ فیلم ترکیبی عجیب از زندگیِ بدویِ پساآخرالزمانی و تکنولوژیِ مدرن و آینده‌نگر است. تقسیم مردم به جناح‌ها... از نظر من از اولش احمقانه به‌نظر می‌رسید و اینکه بعضی‌ها اصلاً نتوانند در بیش از یک جناح جا بگیرند کاملاً مضحک بود. این قرار بود چطور با تقسیم عمدی مردم علیه هم، صلح را حفظ کند؟ با این شکایات، بقیهٔ فیلم چطور بود؟ خوب، فکر می‌کنم قابل قبول بود. همان حسی را داد که از خواندن کتاب‌های نوجوانان می‌گیرم و می‌گویم این فیلم بیشتر مناسب مخاطب جوان‌تر است. داستان نسبتاً قابل‌پیش‌بینی است. بخش نخست مربوط به آموزش است که در آن طبیعتاً تریس چند دوست پیدا می‌کند و به‌ویژه با یکی از مربی‌هایش دوست می‌شود. البته یک آدم نفرت‌انگیز هم هست. چیزی که فیلم را کمی متفاوت می‌کند همان صحنه‌های خواب القایی است که بد هم نیستند. در ادامه تریس پی به نقشهٔ آدم‌های بد می‌برد و طبیعتاً به فداکاری برای نجات روز می‌پردازد. این بخش‌ها هم ساده و قابل‌پیش‌بینی‌اند. آسانیِ نفوذ تریس و چند نفر از دوستانش به آزمایشگاه/ستاد دشمنان باورپذیر نیست. کمک می‌کند که انگار فقط قهرمان‌ها درست می‌زنند یا خوب مبارزه می‌کنند، مگر در چند استثنای موقعیتی که فیلمنامه می‌طلبد. تا جایی که فهمیدم فیلم بر اساس کتاب اولِ سه‌گانه است، پس چندان عجیب نیست که پایان با بسیاری گره‌های باز همراه باشد؛ اما واقعاً، آنها برای متوقف کردن نقشه می‌جنگند، افراد زیادی را کنار می‌زنند، و بعد مغز متفکر پشت این نقشه را بیهوش اما زنده روی زمین رها می‌کنند و می‌روند. این واقعاً بی‌معنی بود! فیلم بدی نیست، اما نمی‌فهمم چرا برخی آن را نمرهٔ بالایی می‌دهند. --- دیستوپیای سطحی من خیلی طرفدار ادبیات جوانان نیستم. چیزی شبیه آن در جوانی‌ام نبود. من با کیزی، هاکسلی، سالینجر، دیکنز و گروه The Who بزرگ شدم. شاید اگر نوجوان بودم از رژیم ثابت خون‌آشام‌ها و دیستوپی‌های جوان خوشم می‌آمد. دوست داشتم قهرمانان کامیکم را روی پردهٔ بزرگ با 3D ببینم. بازی‌های ویدئویی و گوشی‌های هوشمند و موتورهای جستجو... کاش یک هزاره‌ای بودم! در دورهٔ آموزش زبان انگلیسی با حجم زیادی از ادبیات نوجوانان آشنا شدم و دلم می‌خواست «ناتور دشت» را از نو بخوانم. این نوولاها چیزی آماتور و زودگذر داشتند؛ طوری که انگار نویسنده‌ها هنوز به‌عنوان نویسنده به بلوغ نرسیده‌اند. به‌خاطر همین، فیلم‌های اقتباسی از این رمان‌ها هم معمولاً برایم جذاب نیستند، مگر اینکه پر از استعداد باشند (مثلاً The Hunger Games) یا بازیگرش کسی باشد که نتوانم از دیدنش سیر شوم. فعلاً آن کسی که برایم چنین است Shailene Woodley است. زنی جوان که سرشار از استعداد است. آن نوع خودآگاهی فروتنانه را دارد که باعث می‌شود فراموش کنی او در یک فیلم است. تمرکزش آن‌قدر طبیعی به‌نظر می‌رسد که گاهی فکر می‌کنم خودش هم نمی‌داند دارد بازی می‌کند. من پشت سر هم The Fault in Our Stars، The Spectacular Now و Divergent را دیدم. Divergent دارد توسط همان منتقدانی که The Hunger Games را تحسین می‌کنند، دست‌کم گرفته می‌شود. بله، ساده است، در اصل تمثیلی سطحی دارد: جناح‌ها نماد طبقات، نهادها و مشاغل‌اند؛ قشر Erudite با زور گرفتن از Dauntless نوعی کودتای نظامی انجام می‌دهد؛ و نوجوانان شورشی به‌عنوان Divergentهای قهرمان مطرح می‌شوند. اما اگر این فیلم حتی کمکی کند که بچه‌ها به سیاست و علوم اجتماعی علاقه‌مند شوند، من با آن موافقم. چنین چیزی را به گرگینه‌های نیم‌برهنه و جنگل‌محوری ترجیح می‌دهم. با این حال، بدون حضور درخشان Woodley هیچ دفاعی از Divergent وجود ندارد. قوت درونی او همراه با آسیب‌پذیریش است. او تنش را ایجاد می‌کند و ما همیشه منتظر واکنش بعدی او هستیم. کنجکاوم ببینم در سال‌های آینده چگونه پیشرفت خواهد کرد؛ همان‌طور که از Kate Winslet هم توقع بالایی دارم. --- ظاهراً به یک کپی از The Hunger Games نیاز داشتیم چون، می‌دانید، پول زیادی به جیب می‌زند و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. داستان احمقانه و قابل‌پیش‌بینی است با عناصر معمولی از اکشن، رومانس و لحظات «چه؟!». به‌کل این مجموعه را نادیده بگیرید. --- با توجه به اینکه تولد هفتاد و پنجم مادرم بود، تصمیم گرفتم اولین قسمت از سری Divergent را ببینم چون Kate Winslet و Ashley Judd را دوست دارم و فیلم قبلی Neil Burger یعنی Limitless فیلمی جذاب و نسبتاً خوب در ژانر علمی-تخیلی اخیر بود. متأسفانه بازیگران نقش‌های اصلی و جلوه‌های ویژه افتضاح بودند، قصه نازک و کاملاً قابل‌پیش‌بینی بود و بی‌صبرانه منتظر پایانش بودم. قطعاً یکی از تجربه‌های ضعیف Burger بود. طبیعی است که آشغال‌های هالیوودی مثل این یکی دنباله‌های زیادی تولید می‌کنند، در حالی که پروژه‌های بسیار بهتر و خلاقانه‌تر به کناری انداخته می‌شوند. --- فیلمی از نوع نظم نوین جهانی با پنج جناح مختلف. فیلم قابل‌قبول بود اما واقعاً در این قسمت فقط با دو جناح آشنا می‌شویم. سه جناح دیگر چه؟ خوب بود اگر می‌توانستیم هر پنج جناح و نحوهٔ زندگی و پیدایش‌شان را ببینیم، اما در عوض فقط دو جناح را می‌شناسیم. پس اصلاً چرا بقیه را در فیلم آورده‌اند؟ بی‌معنی بود. --- از وقتی او را در یک درام تلویزیونی بریتانیایی به نام "Bedlam" (2011) دیدم، فکر کردم Theo James بازیگری است که باید مراقبش بود. او قطعاً انگیزه‌ای بود که خواستم اقتباس‌های رمان‌های آینده‌نگرِ Veronica Roth را ببینم. خب، زیبایی تا یک حد کارگر است؛ بقیه‌اش باید با بازیگری و دیالوگ‌ها باشد و در این جنبه‌ها فیلم نسبتاً ضعیف عمل می‌کند. فرضیهٔ داستان منحصر به فرد است — جامعه به پنج جناح بر اساس درک فضیلت تقسیم شده. در 16 سالگی، نوجوانان باید انتخاب کنند که در کدام جناح جای می‌گیرند و سپس تمام عمر در پیروی از آن ایده‌آل‌ها زندگی می‌کنند — شامل آزمون‌های سخت جسمی و ذهنی. با این حال "تریس پرایور" (Shailene Woodley) استثنایی‌ست — او در هیچ یک از دسته‌ها جا نمی‌گیرد و سیستم نمی‌داند با این فرد سرکش چه کند. وقتی وضعیت گیج‌کننده‌اش را با مربی‌اش جیمز در میان می‌گذارد، ما وارد قصهٔ گربه و موشی می‌شویم که او و گروهی از افراد کنارافتاده تلاش می‌کنند دنیایی را که آنها را تهدید خطرناک می‌داند نجات دهند. قطعاً فیلم از نظر ظاهری خوب است — بودجه واضح است که محدودیت نداشته — و تا حد زیادی به کتاب وفادار است، اما همین وفاداری مشکل‌ساز است: از ابتدا ایدهٔ پیش‌پاافتاده و مضحکی است — حتی کوچک‌ترین اتصالی به جامعه‌ای که امروز می‌شناسیم ندارد (یعنی اصلاً چگونه ممکن است ما خودمان را به چنین آشوب دیستوپیایی رسانده باشیم؟). وقتی رگهٔ رومانس هم وارد می‌شود، کم‌کم فراموش می‌کنید چقدر Theo جذاب است و به فکر می‌افتید چه فیلم دیگری ببینید... در مقایسه با مجموعهٔ The Hunger Games، این یکی قطعاً بازندهٔ ضعیف‌تری است.