فیلم Shane 1953

«مرد باید همان باشد که هست، جویی؛ نمی‌شود قالب را شکست.» شِین یک تندر درویش و خسته است. روزی به خانواده‌ای کشاورز برمی‌خورد و برایشان کارهای روزمره را انجام می‌دهد؛ در کنار آن‌ها آرامشی درون‌یافته پیدا می‌کند که مدت‌ها فکر می‌کرد پشت سر گذاشته است. متأسفانه این آرامش کوتاه‌مدت است، چون یک ارباب بزرگ گاوها مصمم است همه کشاورزان خرد را از زمین‌هایشان بیرون کند و...

«مرد باید همان باشد که هست، جویی؛ نمی‌شود قالب را شکست.» شِین یک تندر درویش و خسته است. روزی به خانواده‌ای کشاورز برمی‌خورد و برایشان کارهای روزمره را انجام می‌دهد؛ در کنار آن‌ها آرامشی درون‌یافته پیدا می‌کند که مدت‌ها فکر می‌کرد پشت سر گذاشته است. متأسفانه این آرامش کوتاه‌مدت است، چون یک ارباب بزرگ گاوها مصمم است همه کشاورزان خرد را از زمین‌هایشان بیرون کند و شین خود را وارد تضادی رو به تشدید می‌یابد. برگرفته از رمان محبوب جک شیفر، «شین» هنوز هم یکی از تحسین‌شده‌ترین و محبوب‌ترین وسترن‌هاست، چون برای مخاطب عام جذابیت زیادی دارد. خط اصلی داستان گرچه ساده و در قالب نبرد خیر و شر است، اما رگه‌های پیرامونی‌اند که دل فیلم را با بیشترین تأثیر زنده نگه می‌دارند. روایت از دید پسرکی جوان، جویی استارتِت، پیش می‌رود؛ او شین را برای شگرد تیراندازی‌اش می‌پرستد، در حالی که پدر خودش را به عنوان مردی صادق و سخت‌کوش نمی‌شناسد — موضوعی که از چشم مادر دور نمی‌ماند. محور خانواده به سرعت برجسته می‌شود و شین هم زود متوجه ثبات اخلاقی‌اش می‌گردد، و این تصویر درونی جذابی پدید می‌آورد که در کنار کشمکش بیرونی ارباب گاوها و کشاورزان قرار می‌گیرد. شین در این فضای گرم خانوادگی امیدی به رستگاری دارد، اما گاهی یک مرد باید آنچه را باید بکند انجام دهد، و این همان نقطه اوج فیلم است. آلن لاد در نقش شین بی‌نظیر است؛ با لباسی مناسب و ترکیبی از جسارت و حساسیت که تقریباً در حدِ لازم است—هرچند گاهی نزدیک به خشک شدن می‌زند، اما لاد نقش را به‌خوبی اجرا می‌کند و یکی از نمادهای ماندگار ژانر وسترن را به آن بخشید. ون هفلین، ژان آرتور و براندون دی وایلد در نقش اعضای خانواده استارتِت بازی‌های درخور اعتنایی ارائه می‌دهند، و جک پالانس به عنوان ویلسون، تیرانداز اجیرشده و سیاه‌دل، تأثیر ماندگاری برجای می‌گذارد. خشن و در عین حال لطیف، و سرشار از پیام اخلاقی مثبت، «شین» فیلمی است که همه اعضای خانواده می‌توانند از آن لذت ببرند؛ کار همه عوامل چشمگیر است و فیلم دائماً جذاب باقی می‌ماند. وقتی دوباره سراغ فیلم می‌روید گویی نمونه اولیه وسترن است؛ همه شخصیت‌های قالبی ژانر با وضوح دیده می‌شوند، و این خود گواهِ توانایی کارگردان جورج استیونز و تیم اوست که «شین» به جایگاه نمادینی که یافته است می‌رسد. لویال گریکز جایزه بهترین فیلم‌برداری رنگی را در اسکار ۱۹۵۳ برد — همین سه دقیقه اول پس از تیتراژ نشان می‌دهد که چرا این جایزه شایسته‌اش بود؛ یکی از بهترین سکانس‌های افتتاحیه‌ای که طرفداران ژانر می‌توانند بخواهند، و طبیعتاً بقیه لوکیشن باشکوه دریاچه بیگ بیر در کالیفرنیا نیز با شکوه تصویربرداری شده است. هم از نظر فنی و هم به عنوان داستانی سنجیده، «شین» شایسته همه تعریف و تمجیدهایی است که طی سال‌ها دریافت کرده است. ۹/۱۰ *** برای اولین بار این فیلم را چند دهه پیش دیدم، احتمالاً وقتی نوجوان بودم و شاید در یکی از تعطیلات تابستان که پیش پدربزرگ و مادربزرگم بودم — آن‌ها همیشه برنامه‌های وسترن تماشا می‌کردند. در همان خانه قدیمی اولین رمان زِین گری را هم خواندم: Riders of the Purple Sage. من دانش‌آموخته تاریخ سینما نیستم، اما تعجب نمی‌کنم اگر این فیلمِ دهه پنجاه تا حدی الگوی وسترن‌های بعدی شده باشد. قهرمان ما قطعاً یک ضدقهرمان مثل «مرد بی‌نامِ کلینت ایستوود» نیست، اما در ابتدا برای رها شدن از گذشته‌اش محتاط و سربسته رفتار می‌کند. طرح کلی داستان ساده و تا حدودی قابل پیش‌بینی است، اما اگر حق با من باشد و فیلم واقعاً الگویی ایجاد کرده باشد، شاید همین باعث شده کلیشه‌های شناخته‌شده وسترن‌ها شکل بگیرند. فیلم تماشایی و خوش‌ساخت است، هرچند در نظر من شاید به سطح فیلمی چون «زنگ‌ها برای که به صدا در می‌آیند؟» نرسد؛ آن فیلم با خودداری مردم شهر از کمک به قهرمان، تعلیق را به‌تدریج بالا می‌برد، در حالی که این فیلم بیشتر بر عمل تکیه دارد: زد و خوردهای مفصل و تیراندازی. (هرچند تنشی وجود دارد که تنها بینندگان از آن آگاه‌اند و مربوط به یک کشش عاشقانه خارج از ازدواجِ اشاره‌شده است.)