فیلم A Complete Unknown 2024

من در خانواده‌ای بزرگ شدم که عاشق باب دیلن و جوآن بایز بودند (هر یک بیشتر از طرف یکی از والدین!) و فکر می‌کنم این فقط حس مخالفت‌طلبی را در من تقویت کرد. هر چه پدرم بیشتر از بزرگی دیلن و اشعارش صحبت می‌کرد، من کودکانه‌تر گوشم را می‌پوشاندم. حالا که نشستم و فیلم را دیدم نگران بودم به همان آدم پنجاه سال پیش برگردم،...

من در خانواده‌ای بزرگ شدم که عاشق باب دیلن و جوآن بایز بودند (هر یک بیشتر از طرف یکی از والدین!) و فکر می‌کنم این فقط حس مخالفت‌طلبی را در من تقویت کرد. هر چه پدرم بیشتر از بزرگی دیلن و اشعارش صحبت می‌کرد، من کودکانه‌تر گوشم را می‌پوشاندم. حالا که نشستم و فیلم را دیدم نگران بودم به همان آدم پنجاه سال پیش برگردم، اما اجرای متقاعدکننده تیموتی شالامه باعث شد پاهایم تکان بخورند — و نه به سمت در خروجی! شبیه بودن او به دیلن به او ضربه‌ای نزده و توانسته چیزی از روح این شاعر را منتقل کند؛ مردی که وقتی می‌شنود وودی گاتری در بیمارستان روی تخت است، عازم نیویورک می‌شود تا او را پیدا کند. او پیت سیگر را کنار تخت بیمار می‌یابد، آهنگی که برای قهرمانش نوشته را برایش می‌نوازد و به لطف حمایت سیگر کم‌کم کنسرت می‌گیرد، با «سیلوِی» (اِل فانینگ) آشنا می‌شود و سپس با بایز (مونیکا باربارو) دیدار می‌کند و در نهایت دنیا — و جانی کش — را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. فیلم یک بایوپیک سطح بالا و باکلاس است که اگرچه به‌صورت زمانی روایت می‌شود، صرفاً تاریخچه‌ای خطی از زندگی مرد نیست. شخصیت او را با همه عیوب و نقاط قوتش نشان می‌دهد، در حالی که با موفقیتش و وسوسه‌ها و ناپایداری‌هایی که همراه آن است دست‌وپنجه نرم می‌کند. بسیاری از منتقدان می‌گویند دیلن در خواندن آثار خودش بهترین نیست و شالامه هم در همین سنت می‌ماند و اجراهایی ارائه می‌دهد که اصالت دارند اما به اندازه کافی متفاوت‌اند. مونیکا باربارو نیز در نقش بایز خوب ظاهر می‌شود، هرچند صدایش را کمی اپرایی یافتم و آن چنان تأثیرگذار نبود. تولید فیلم واضحاً پرجزئیات و پرخرج است، اما در اصل این فرصتِ شالامه است تا ثابت کند بیش از یک پسر خیلی لاغر با موی آشفته است. دوستداران متعصب هنرمند ممکن است با آن موافق نباشند، اما به‌نظرم فیلم تصویری قوی از گروهی از افراد آزاداندیش در آمریکا دهه شصت ارائه می‌دهد؛ زمانی که با ترور یک رئیس‌جمهور، تهدیدات کمونیستی و حس کلی پارانویا مواجه بود و مردم به دنبال چیزی برای امید گرفتن بودند. دیلن و هم‌دوره‌ای‌هایش بخشی از آن امید را فراهم کردند و این موضوع به‌خوبی در فیلم منتقل می‌شود. بایوپیک‌های ادای احترام در سال‌های اخیر ژانری محبوب‌تر شده‌اند، هرچند کیفیت همه‌ی آن‌ها یکسان نیست. محتوا و اصالت نقش مهمی در کیفیت کلی دارند، اما همان‌طور که تجربه نشان داده این ویژگی‌ها بسته به فیلم می‌توانند بسیار متفاوت باشند. در کار جیمز منگولد درباره باب دیلن (با بازی تیموتی شالامه) فیلم در زمینه اصالت تا حد زیادی درست عمل می‌کند، اما در محتوا کمی کوتاهی می‌کند؛ با وجود زمان نسبتاً طولانی دو ساعت و بیست‌ویک دقیقه که باید فرصت کافی برای پرداختن به نکات مهم سینمایی فراهم کند. «A Complete Unknown» دیلن را از ورودش به نیویورک در 1961 دنبال می‌کند، زمانی که به‌سرعت به چهرهٔ جدید صحنه فولک گرینویچ ویلیج تبدیل شد، تا اوج شهرتش و اوج‌گیری‌اش به عنوان یک نماد صنعت موسیقی و به اوج رسیدنش در اجرای بحث‌برانگیز فستیوال فولک نیوپورت 1965 که گیتار آکوستیک را کنار گذاشت و به الکتریک روی آورد — تغییری که واکنش‌های گوناگونی داشت اما او را به جهات نوآورانه‌ای در موسیقی سوق داد. در این مسیر، صحنه‌هایی از زندگی شخصی‌اش نشان داده می‌شود؛ از دوستی با موسیقیدانانی چون پیت سیگر، جانی کش و وودی گاتری گرفته تا روابط پرشور اما طوفانی‌اش با سیلوِی روسّو (نام مستعارِ سوز روتولو) و جوآن بایز. اما افسوس که بخش زیادی از روایت چیزی جز مجموعه‌ای شل و ول از صحنه‌ها نیست که برای نمایش مجموعه‌ای از بزرگ‌ترین قطعات دیلن و هم‌دوره‌هایش طراحی شده‌اند. اگرچه بازیگران خود اجراها را به‌خوبی اجرا می‌کنند، پس از مدتی فیلم بیشتر شبیه مجموعه‌ای از کلیپ‌های موسیقی است تا یک بیوگرافی عمیق و روشنگر. در واقع شخصیت دیلن عمدتاً مرموز و غیرقابل نفوذ به نظر می‌آید؛ تصویری که ممکن است به ظاهر با واقعیت شخصیت او هم‌خوانی داشته باشد اما بینش زیادی در مورد طبیعت او ارائه نمی‌دهد — به جز اینکه اغلب او را آدمی خودخواه و گاه ناشایست نشان می‌دهد (با وجود ارزش‌های نجیبانهٔ آثار اجتماعی‌اش). این شیوهٔ صریح اما تا حدودی نامطلوب ممکن است این سوال را به‌وجود آورد که آیا اصلاً چنین شخصیتِ پراهمیتی سزاوار این نوع ادای احترام هست یا خیر. در مجموع، تلاش سازنده فیلم قابل قبول است: کارگردانی و پرداختی محترم، اجراهایی عمدتاً خوب (به‌ویژه ایفای اِل فانینگ که شایسته تحسین است)، تولید مناسب دورهٔ زمانی و موسیقی متن قابل قبول (اگر طرفدار جدی دیلن باشید). اما آیا این فیلم واقعاً لایق همه توجهات فصل جوایز است؟ به نظرم کمی اغراق‌آمیز است؛ با این حال طرفداران دیلن احتمالاً از آن راضی خواهند بود، در حالی که بقیه بیشتر شانه‌ای بالا می‌اندازند و به فیلم بعدی می‌روند. «A Complete Unknown» یک بایوپیک ارزشمند برای تماشا است. من از باب دیلن فقط نامش را می‌دانستم و شاید اجمالاً چند تا از آهنگ‌هایش برایم آشنا بود — به قولی بی‌اطلاع فرهنگی — بنابراین صرفاً آمده بودم ببینم به‌عنوان فیلم چطور درآمده و باید بگویم خیلی خوب است. اجرای تیموتی شالامه اغلب تأثیرگذار است؛ فقط در یک یا دو قسمت اجرای او کمی تصنعی به نظر می‌رسد و در چند لحظه هم متوجه همهٔ چیزهایی که می‌گفت نشدم. ادوارد نورتون هم خوب است؛ انتظار داشتم حضورش بیشتر باشد، به‌خصوص که او را در تبلیغات کنار شالامه زیاد دیدم. اِل فانینگ و مونیکا باربارو اجراهای قابل‌توجهی دارند و در کل بازیگران خوب‌اند. موسیقی به‌نظرم خوب اجرا شده است؛ باز هم تأکید می‌کنم که من به‌طور قطعی کارهای دیلن را نمی‌شناسم اما ارائهٔ موسیقی خوب به‌نظر می‌رسید. شاید موسیقی بیش از حد غالب باشد که این برای یک بایوپیک موسیقایی تجربهٔ عجیبی است، اما واقعاً موسیقی در فیلم زیاد است. صحنهٔ پایانی در فستیوال آن چیزی است که بیشتر از همه در ذهنم می‌ماند؛ طراحی صدا فوق‌العاده است و عملاً صندلی‌ام را تکان داد. اگر بخواهم نکته‌ای منفی یا دست‌کم نه کاملاً مثبت ذکر کنم، ریتم قصه و زمان اجراست — هرچند آن‌ها را لزوماً نقاط ضعف بزرگ نمی‌دانم. هواداران باب دیلن باید بدانند که فیلم جیمز منگولد قصد ندارد یک مطالعهٔ عمیق و پژوهشی روی این افسانهٔ فولک انجام دهد؛ اما برای هرکسی که موسیقی او را دوست دارد یا به روزهای آغازین او کنجکاو است، سواری محکمی فراهم می‌کند. فیلم نگاهی به دههٔ شصت می‌اندازد که دیلن تازه داشت سروصدا به‌پا می‌کرد و او را به‌عنوان فردی مرموز، دشوار و خودمحور نشان می‌دهد که قرار بود دنیای موسیقی را به‌طرزی مثبت تغییر دهد. اجرای تیموتی شالامه در بازسازی ظاهر و رفتار دیلن عالی است؛ او حالت گوشه‌گیر، اسرارآمیز و تندخو را به‌خوبی منتقل می‌کند. واقعیت این است که دیلن همیشه کمی خودخواه بوده و شالامه آن جنبه را خوب درمی‌آورد. فیلم بیشتر بر عبور او از این مرحلهٔ زندگی تمرکز دارد تا کندوکاوی عمیق در انگیزه‌هایش؛ به‌عبارت دیگر، دیلن بیشتر مشغول کار خود است و چندان درگیر تأثیرش بر اطرافیان نیست. رابطهٔ او با چهره‌های شاخصی مثل جوآن بایز و جانی کش کمی سرد و دوربه‌دور نشان داده می‌شود که برای شخصیت منطقی به‌نظر می‌رسد. نقطهٔ محوری فیلم اجرای پرحاشیهٔ او در فستیوال نیوپورت 1965 است که گیتار الکتریک زد و برخی از طرفداران فولک را ناراحت کرد؛ این لحظه به‌عنوان نقطهٔ عطفی نشان داده می‌شود که بیشتر بر تنشِ آن تمرکز دارد تا صرفاً روی اجرا. بازیگران مکمل هم خوب‌اند؛ ادوارد نورتون در نقش پیت سیگر سنگینی مناسبی به روایت می‌دهد و اِل فانینگ در نقش سیلوِی روسّو نقش مهمی در زندگی شخصی دیلن دارد. برتری اصلی فیلم البته موسیقی‌ست: بازخوانی قطعات کلاسیک دیلن توسط خود بازیگران، به‌ویژه شالامه، عالی است و انرژی الکتریکی صحنهٔ آن دوران را به‌خوبی منتقل می‌کند. «A Complete Unknown» بینش جدیدی دربارهٔ شخصیت دیلن ارائه نمی‌دهد، اما اگر طرفدار موسیقی او و دوران آن هستید، تماشای فیلم لذت‌بخش است؛ نه یک بایوپیک انقلاب‌آفرین، اما سفری نوستالژیک و سرگرم‌کننده در یک لحظهٔ کلیدی تاریخ موسیقی. می‌خواستم فیلم را در سینما ببینم، اما در راه متوجه شدم که به‌اندازه کافی ماری‌جوانا مصرف نمی‌کنم که بیشتر از یکی-دو تا از آهنگ‌هایش را دوست داشته باشم، و یکی از آن‌ها را هم ترجیح می‌دهم وقتی جیمی آن را اجرا کرده بود. بنابراین همسرم و من به‌جایش دوچرخه‌سواری رفتیم و من منتظر ماندم تا فیلم روی سرویس استریم پخش شود. مسئله این است که با وجود اینکه از موسیقیِ خودش خوشم نمی‌آید، موسیقیِ دورهٔ او را خیلی دوست دارم و به جزئیات و حتی توطئه‌ها و شایعات پیرامونشان علاقه‌مندم؛ بنابراین می‌دانم به‌اندازه‌ای درباره باب می‌دانم که خطرناک باشد و این موجب آزردگی‌ام از عدم دقت فیلم شد. مطمئنم بخش اعظم فیلمنامه را هوش مصنوعی نوشته است. مشکل این نیست که او نمادین نبود — می‌دانم که بود و می‌فهمم چرا مردم او را دوست دارند — مشکل این است که این فیلم دربارهٔ باب نیست. بیشتر شبیه این بود که هوش مصنوعی «ری»، «بوهِمیَن رَپسودی»، «واک دِ لاین»، «لا بمبا»، «Great Balls of Fire» و بایوپیک‌های دیگر خوانندگان مشهور را نگاه کرده، آن‌ها را با «آلماست فیِیمِد» ترکیب کرده و سپس یک فیلمنامهٔ کلیشه‌ای تولید کرده بر اساس چیزی که فکر می‌کرد زندگی او باید باشد. فیلم آن‌قدر فیلترشده است که عملاً باب دیلن را با اتوتیون پخش کرده‌اند. مطمئن نیستم چطور مردم می‌توانند از آن خوششان بیاید.